Arjan van Houwelingen en Robert Brouwer zijn twee Nederlandse spelauteurs die de laatste jaren flink aan de weg timmeren en daarmee een waardevolle bijdrage leveren aan het Nederlandse spellenklimaat. Zij investeren in vakmanschap van spelauteurs, zijn in trek bij nationale en internationale uitgevers en hebben met de legspellen Grunn en Frysk twee interessante spelprojecten ontwikkeld. Bij deze spellen staat het Groningse respectievelijk Friese landschap centraal. In samenwerking met deze provincies en musea heeft dit geleid tot een mooie samenkomst van speelplezier en geschiedenis.
Frysk werd op 16 september 2025 gelanceerd tijdens een geslaagde bijeenkomst in het Natuurmuseum Fryslân. De eerste oplage van duizend exemplaren was alleen bij de 42 deelnemende musea en erfgoedpartners te koop, inmiddels is het spel breder verkrijgbaar.
In Frysk ontwikkelt iedere speler zijn eigen Friese landschap in een raster van vier bij vier landschapstegels. Je begint het spel met vier willekeurige starttegels, die je aangrenzend in een door jou gekozen vorm op tafel legt.
De resterende tegels worden aangeboden op een gemeenschappelijke markt, waar je elke beurt een setje van één tegel en één kaart moet kiezen. Deze markt bestaat uit vijf setjes. De eerste set van de marktrij is gratis. Zie je verderop iets leuks liggen, dan moet je ervoor betalen door een waterweg op elke overgeslagen set te leggen. Dit is een leuke bonus voor de speler die later zo’n overgeslagen set kiest. Na jouw keuze wordt de markt weer aangevuld.
De gekozen tegel plaats je in jouw raster, met minstens een zijde grenzend aan een andere tegel. De gekozen kaart moet je deze beurt gebruiken. Hiermee kun je meestal een in jouw landschap liggende tegel gratis ontginnen. Hiertoe draai je een tegel met de afgebeelde gebiedssoort om. De rode stadgebieden hoef je niet te ontginnen, deze zijn meteen bouwrijp. Sommige kaarten tonen een speciale actie, waarmee je vier waterwegen verdient of bestaande tegels kunt verplaatsen.
Op ontgonnen tegels kun je tegen betaling van water (waterweg = 1, meer = 5) één object bouwen: één meer, één gebouw of één stadsrecht. De tegel bepaalt wat je er kunt bouwen. De kostprijs van een object varieert van 2-9 waterwegen. Daarnaast mag je één waterweg tussen twee tegels of naast één tegel bouwen. Het ontginnen van bruine veentegels levert zes waterwegen op en vanaf jouw volgende beurt een vast inkomen van één waterweg. Dit maakt ze aan het begin interessant. Op een bruine tegel kun je overigens niets bouwen.
Wanneer de spelers hun eigen speelveld hebben voltooid, worden de punten geteld. Dan krijg je op verschillende manieren punten voor jouw waterwegen tussen ontgonnen tegels, jouw landschapstegels en jouw gebouwde objecten. Zo leveren jouw blauwe tegels twee punten per stuk op met een bonus van zeven wanneer je de meeste bezit. Wanneer je op deze tegels meren bouwt en met waterwegen verbindt, kun je nog meer punten verdienen. Een groep gele tegels kan ook een hoop opleveren. Rode tegels leveren punten op voor bepaalde naburige gebouwen en zijn met een stadsrecht zelf ook nog eens goed voor zeven punten. Aldus sprokkel je op verschillende, soms elkaar versterkende, manieren punten bij elkaar. De speler met de meeste punten is de winnaar.
Ten slotte
Liefhebbers van harde interactie krijgen misschien de indruk dat je hier alleen maar voor jezelf zit te puzzelen. Ik kan ze geruststellen. De manier waarop de setjes worden aangeboden dwingt je ertoe ook het scorepotentieel van je medespelers goed in de gaten te houden. Wanneer je jouw watervoorraad op peil houdt, kun je met enige regelmaat iets moois voor de neus een medespeler wegsnaaien. En uiteraard zorgt de strijd om de meeste blauwe tegels ook voor een beetje interactie.
Verder is het uiteraard lekker puzzelen en optimaliseren geblazen. Het is een leuke uitdaging om het beste resultaat uit jouw landschapje te halen. Al helemaal wanneer jouw tegels elkaar bestuiven. Het belang van een grote watervoorraad (zowel voor de punten als voor jouw besteedbare inkomen) verhoogt de ludieke uitdaging. Een leuke uitdaging, zonder ingewikkeld of ontoegankelijk te worden.
De auteurs hebben met de belangrijke rol van water op een knappe manier het spelverloop verweven met een markante eigenschap van het Friese landschap. Ook knap is de indrukwekkende hoeveelheid varianten en scenario’s, die je bij Friese musea kunt bemachtigen. Het testen hiervan moet een forse klus zijn geweest.
Frysk is volgens de doos geschikt voor 1-6 spelers. Ik vind vier spelers zelf een fijne bovengrens, omdat ik dan wat meer controle ervaar. Ik heb ook genoten van mijn potjes met twee spelers, in deze bezetting komt Frysk zeer goed voor de dag. De solovariant heb ik niet geprobeerd.
Frysk is een prima legspel, waaraan zowel families als meer ervaren spelers plezier zullen beleven. Warm aanbevolen!
Auteurs: Brouwer & van Houwelingen
Uitgever: Kapstok Producties
Informatie: BGG
Aantal spelers: 1-6
Leeftijd: vanaf 8 jaar
Speelduur: ong. 40-60 minuten